Bán iPhone Chính Hãng Có Được Treo Biển Apple? Quy Định Về Quyền Sử Dụng Nhãn Hiệu

Nhiều cửa hàng kinh doanh điện thoại chính hãng cho rằng, chỉ cần sản phẩm có nguồn gốc hợp pháp, đầy đủ hóa đơn, chứng từ thì có thể sử dụng tên hoặc logo của nhà sản xuất trên biển hiệu để quảng bá. Tuy nhiên, quyền bán hàng hóa chính hãng và quyền sử dụng nhãn hiệu của chủ sở hữu là hai vấn đề pháp lý khác nhau.

Trên thực tế, việc treo biển có chứa các dấu hiệu như “Apple”, “iPhone” hay logo hình quả táo cắn dở không phải lúc nào cũng được xem là sử dụng nhãn hiệu hợp pháp, ngay cả khi cửa hàng đang phân phối sản phẩm chính hãng. Tính hợp pháp còn phụ thuộc vào mục đích, cách thức sử dụng dấu hiệu và quyền mà chủ sở hữu nhãn hiệu đã cho phép.

Vậy bán iPhone chính hãng, có hóa đơn đầy đủ có được treo biển hiệu “Apple” hoặc “iPhone” hay không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích quy định pháp luật sở hữu trí tuệ liên quan và những rủi ro mà cửa hàng cần lưu ý khi sử dụng nhãn hiệu của bên thứ ba.

Quyền đối với nhãn hiệu và nguyên tắc cạn quyền

Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, nhãn hiệu là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau[1]. Trừ các nhãn hiệu nổi tiếng, quyền đối với nhãn hiệu được xác lập trên cơ sở đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền [2]. Khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, chủ sở hữu sẽ trở thành chủ thể duy nhất được quyền sử dụng hoặc cho phép người khác sử dụng nhãn hiệu đó lên hàng hóa dịch vụ. Do đó, hành vi sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhãn hiệu đã được bảo hộ mà không được chủ sở hữu cho phép có thể cấu thành hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu[3]. Tùy vào mức độ, người thực hiện hành vi có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự[4].

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, hành vi lưu thông hàng hóa mang nhãn hiệu đã được bảo hộ lại không cấu thành hành vi xâm phạm. Theo nguyên tắc cạn quyền, chủ sở hữu nhãn hiệu sẽ không có quyền ngăn cấm người khác lưu thông, sử dụng sản phẩm đã được chủ sở hữu hoặc người được chủ sở hữu cho phép đưa ra thị trường[5]. Có thể hình dung, khi mua một chiếc iPhone được bán hợp pháp tại cửa hàng chính hãng của Apple, người mua hoàn toàn có quyền bán lại chiếc điện thoại đó cho người khác mà không cần được Apple cho phép. Việc hàng hóa đã được đưa ra thị trường hợp pháp làm giới hạn quyền của Apple trong việc kiểm soát quá trình lưu thông tiếp theo của chính chiếc điện thoại đó. Nói cách khác, người mua có quyền bán chiếc điện thoại với tư cách là một tài sản hữu hình mà mình sở hữu.

Bán iPhone chính hãng có được treo biển Apple không?

Điện thoại và phụ kiện của Apple được nhập từ nước ngoài về Việt Nam, có chứng từ hóa đơn đầy đủ, thế nhưng nhiều chủ cửa hàng khi treo biển hiệu có chứa chữ “iPhone”, “Apple” hay hình quả táo cắn dở lại nhận được thư cảnh báo từ Apple yêu cầu chấm dứt hành vi sử dụng logo của họ trên biển hiệu của cửa hàng.

Tình trạng trên xuất phát từ sự nhầm lẫn giữa quyền tự do định đoạt tài sản hữu hình và quyền sử dụng tài sản trí tuệ… Việc được quyền mua bán hoặc lưu thông hàng hóa không đồng nghĩa với việc chủ thể kinh doanh đương nhiên được quyền sử dụng nhãn hiệu gắn trên hàng hóa đó để quảng cáo. Chủ cửa hàng cần phải phân biệt giữa việc bán một sản phẩm mang nhãn hiệu với việc sử dụng tên, logo hoặc dấu hiệu của nhãn hiệu trên biển hiệu cho mục đích nhận diện, quảng cáo hoặc giới thiệu cơ sở kinh doanh.

Thực chất, đây là hai hành vi có bản chất pháp lý khác nhau: 

• Bán một sản phẩm mang nhãn hiệu Apple: liên quan đến quyền lưu thông hàng hóa và nguyên tắc cạn quyền.
• Sử dụng tên, logo hoặc dấu hiệu của Apple trên biển hiệu: có thể thuộc phạm vi sử dụng nhãn hiệu và cần xem xét căn cứ pháp lý cho việc sử dụng.

Khi Apple đưa một chiếc điện thoại Iphone ra thị trường cùng với nhãn hiệu gắn trên đó, họ không thể tiếp tục kiểm soát sự lưu thông của chiếc điện thoại đó nữa, tuy nhiên quyền đối với nhãn hiệu trên chiếc điện thoại vẫn còn. Do đó, Apple dù không có quyền ngăn cấm các cửa hàng này bán lại sản phẩm của mình, họ vẫn có quyền ngăn cấm hành vi sử dụng nhãn hiệu đã được bảo hộ để bảo vệ uy tín và giá trị thương hiệu của mình.

Cửa hàng bán iPhone nên sử dụng nhãn hiệu trên biển hiệu như thế nào?

Để hạn chế rủi ro pháp lý về sở hữu trí tuệ, các cửa hàng bán điện thoại có thể lưu ý một số nguyên tắc sau.

1. Ưu tiên sử dụng tên thương hiệu riêng của cửa hàng

Lấy tên thương hiệu riêng của cơ sở kinh doanh làm dấu hiệu nhận diện chủ đạo. Biển hiệu nên thể hiện rõ tên doanh nghiệp hoặc thương hiệu riêng của cửa hàng, chẳng hạn như “Cửa hàng di động ABC” hoặc “Thời trang XYZ”. Cách thiết kế này giúp nhận diện rõ chủ thể kinh doanh và hạn chế khả năng người tiêu dùng hiểu nhầm cửa hàng là một phần của hệ thống phân phối chính thức của nhà sản xuất.

2. Thận trọng khi sử dụng tên nhãn hiệu của nhà sản xuất 

Nếu sử dụng tên nhãn hiệu của bên thứ ba, cần thể hiện với mục đích cung cấp thông tin về hàng hóa, dịch vụ đang kinh doanh. Chẳng hạn, cửa hàng có thể thêm dòng thông tin trên biển hiệu rằng cửa hàng “Chuyên bán lẻ sản phẩm điện thoại, laptop Apple” hoặc “Cung cấp phụ kiện iPhone chính hãng các loại”. Đây được xem là hành vi sử dụng trung thực dấu hiệu mô tả chủng loại, số lượng, chất lượng, công dụng, giá trị, nguồn gốc địa lý và các đặc tính khác của hàng hóa, dịch vụ[7] và chủ sở hữu không có quyền ngăn cấm hành vi này. Chủ cửa hàng nên tránh việc sử dụng nguyên mẫu hoặc tương tự với logo, nhãn hiệu của nhà sản xuất lên biển hiệu nếu chưa được sự đồng ý của chủ sở hữu.

3. Có cơ sở pháp lý nếu muốn sử dụng nhận diện thương hiệu

Xác lập quyền sử dụng nhãn hiệu khi có nhu cầu khai thác dấu hiệu nhận diện của thương hiệu. Trong trường hợp việc sử dụng tên, logo hoặc các yếu tố nhận diện của nhà sản xuất là cần thiết cho hoạt động kinh doanh, cửa hàng nên chủ động xác lập cơ sở pháp lý cho việc sử dụng thông qua hợp đồng đại lý, phân phối, cấp phép hoặc thỏa thuận phù hợp với chủ sở hữu nhãn hiệu. Giải pháp này đặc biệt cần thiết khi cửa hàng muốn sử dụng logo, hệ thống nhận diện hoặc cách thức trình bày có khả năng khiến người tiêu dùng nhận diện cửa hàng như một thành viên của hệ thống phân phối chính thức.

Kết luận

Bán iPhone chính hãng không đồng nghĩa với việc cửa hàng đương nhiên được treo biển Apple hoặc sử dụng logo Apple. Quyền lưu thông hàng hóa và quyền sử dụng nhãn hiệu là hai vấn đề cần được xem xét riêng biệt. 

Nguyên tắc cạn quyền giúp bảo đảm việc lưu thông những sản phẩm đã được đưa ra thị trường hợp pháp, nhưng không nên được hiểu là chủ cửa hàng được tự do sử dụng mọi dấu hiệu nhận diện của nhà sản xuất trong hoạt động kinh doanh.

Đối với cửa hàng bán lẻ và doanh nghiệp kinh doanh sản phẩm mang nhãn hiệu của bên thứ ba, việc xác định đúng quyền sử dụng nhãn hiệu, phạm vi bảo hộ và các trường hợp ngoại lệ ngay từ khi thiết kế biển hiệu sẽ giúp hạn chế rủi ro về sở hữu trí tuệ và tránh những tranh chấp không đáng có.

Nếu doanh nghiệp đang kinh doanh sản phẩm chính hãng và cần xác định phạm vi sử dụng nhãn hiệu, logo trên biển hiệu, website hoặc các tài liệu quảng cáo, hãy liên hệ Monday VietNam để được tư vấn pháp lý và sở hữu trí tuệ phù hợp, giúp hoạt động kinh doanh diễn ra an toàn và hạn chế rủi ro pháp lý.

---

[1] Khoản 16 Điều 4 Văn bản hợp nhất số 67/VBHN Luật Sở hữu trí tuệ

[2] Điểm a Khoản 3 Điều 6 Văn bản hợp nhất số 67/VBHN Luật Sở hữu trí tuệ

[3] Các điểm a, b và c Khoản 1 Điều 129 Văn bản hợp nhất số 67/VBHN Luật Sở hữu trí tuệ

[4] Điều 211 và Điều 212 Văn bản hợp nhất số 67/VBHN Luật Sở hữu trí tuệ

[5] Điểm b Khoản 2 Điều 125 Văn bản hợp nhất số 67/VBHN Luật Sở hữu trí tuệ

[6] Điểm a, b Khoản 5 Điều 124 Văn bản hợp nhất số 67/VBHN Luật Sở hữu trí tuệ

[7] Điểm h Khoản 2 Điều 125 Văn bản hợp nhất số 67/VBHN Luật Sở hữu trí tuệ