Dùng Nhãn Hiệu Tương Tự Nhãn Hiệu Nổi Tiếng Có Bị Coi Là Xâm Phạm?

Trong quá trình khởi nghiệp hoặc tung sản phẩm mới, nhiều doanh nghiệp có xu hướng chọn những cái tên, logo tương tự các thương hiệu lớn để người tiêu dùng dễ nhớ. Nhiều người lầm tưởng: “Họ làm công nghệ, mình bán nông sản thì dùng chung tên cũng chẳng sao”.

Dưới góc độ pháp lý thì đây là tiềm ẩn rủi ro pháp lý nhất định. Việc sử dụng dấu hiệu tương tự nhãn hiệu nổi tiếng, nếu việc sử dụng có khả năng gây nhầm lẫn về nguồn gốc hàng hoá hoặc gây ấn tượng sai lệch với mối quan hệ chủ nhãn hiệu nổi tiếng, dù cho sản phẩm/dịch vụ của bạn hoàn toàn khác biệt vẫn cấu thành hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Nhãn hiệu nổi tiếng được bảo hộ như thế nào?

Trong kinh doanh, một nhãn hiệu thông thường chỉ được bảo hộ cho những sản phẩm/dịch vụ mà doanh nghiệp đã đăng ký. Tuy nhiên, với nhãn hiệu nổi tiếng, luật pháp có một cơ chế bảo vệ đặc thù.

Theo điểm a khoản 3 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, nhãn hiệu nổi tiếng được xác lập quyền dựa trên thực tiễn sử dụng rộng rãi, được công chúng biết đến mà không bắt buộc phải thực hiện thủ tục đăng ký.

Đặc biệt, căn cứ điểm i khoản 2 Điều 74 và điểm d khoản 1 Điều 129 Luật SHTT, nhãn hiệu nổi tiếng sở hữu phạm vi bảo hộ mở rộng. Tức là, ranh giới bảo hộ vượt ra khỏi ngành nghề kinh doanh gốc của nhãn hiệu đó. Doanh nghiệp không thể dùng cái tên và dấu hiệu của “Apple, hình trái táo cắn dở” để bán quần áo. Bất kỳ sự sao chép nào, dù khác biệt hoàn toàn về ngành hàng, đều có thể đưa doanh nghiệp vào tầm ngắm pháp lý.

Những hành vi nào được xem là “sử dụng” nhãn hiệu?

Nhiều doanh nghiệp phản biện: “Tôi mới thiết kế logo, chưa sản xuất hay bán được đồng nào, sao gọi là vi phạm?”. Đây là một điểm mù pháp lý rất phổ biến.

Theo khoản 5 Điều 124 Luật Sở hữu trí tuệ, hành vi sử dụng bảo trùm toàn bộ chuỗi hoạt động thương mại. Doanh nghiệp sẽ bị coi là vi phạm nếu thực hiện dù chỉ một trong các hành vi sau đây:

• Gắn dấu hiệu: Gắn logo/tên vi phạm lên bao bì, bảng hiệu công ty, đồng phục nhân viên, hợp đồng, hoá đơn, hoặc giao diện website, fanpage.
• Lưu thông & Xúc tiến thương mại: Đăng bài chào bán trên Shopee/Tiktok, chạy quảng cáo Facebook, phát tờ rơi, hoặc thậm chí hàng mới chỉ nằm trong kho.

Chỉ cần một bài post chạy quảng cáo có chứa logo tương tự nhãn hiệu nổi tiếng, cơ quan chức năng đã đủ căn cứ để lập biên bản.

Ranh giới của sự “tương tự gây nhầm lẫn” đối với nhãn hiệu nổi tiếng

Để lách luật, các doanh nghiệp thường “sáng tạo” bằng cách đổi một vài chữ cái hoặc chỉnh sửa đôi chút hình ảnh. Tuy nhiên, khi xảy ra tranh chấp, Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ sẽ giám định yếu tố “tương tự” dựa trên góc nhìn tổng thể của người tiêu dùng:

• Nhầm lẫn thính giác: Đổi “Panasonic” thành “Pamasomic”, đọc lên nghe vẫn giống nhau.
• Nhầm lẫn thị giác: Dùng chung font chữ độc quyền, cách phối màu đặc trưng, hoặc làm logo có bố cục tương tự nhãn hiệu gốc khiến khách hàng nhìn lướt qua đã liên tưởng đến ngay.
• Nhầm lẫn ý tưởng: Nếu nhãn hiệu gốc dùng hình ảnh “quả táo khuyết”, việc bạn thiết kế logo “quả lê khuyết” với phong cách đồ hoạ y hệt vẫn bị coi là tương tự về mặt ý tưởng.

Khác về ngành nghề nhưng vẫn bị xử lý xâm phạm nhãn hiệu: Nguyên nhân do đâu?

Theo điểm d khoản 1 Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, hành vi xâm phạm nhãn hiệu nổi tiếng là việc sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu nổi tiếng bất kể hàng hoá, dịch vụ không trùng, không tương tự nếu việc sử dụng có khả năng gây nhầm lẫn về nguồn gốc hàng hoá hoặc gây ấn tượng sai lệch về mối quan hệ với chủ nhãn hiệu nổi tiếng. Vậy tại sao pháp luật lại cấm doanh nghiệp sử dụng dấu hiệu tương tự cho những hàng hoá/dịch vụ không trùng, không liên quan?

Câu trả lời nằm ở hai nguyên nhân cốt lõi nhằm bảo vệ trật tự thương mại:

• Chống lầm tưởng nguồn gốc: Khách hàng có thể nghĩ rằng tập đoàn đa quốc gia kia đang mở rộng kinh doanh sang ngành hàng của bạn, hoặc bạn được họ nhượng quyền, bảo trợ.
• Chống hành vi “Ký sinh thương mại”: Pháp luật hạn chế việc lợi dụng danh tiếng và uy tín mà doanh nghiệp khác đã phải mất nhiều năm xây dựng. Việc sử dụng tràn lan sẽ làm mất vị thế độc quyền độ nhận diện và làm giảm giá trị sự độc đáo của nhãn hiệu gốc.

Quy trình xử lý xâm phạm nhãn hiệu nổi tiếng đối với doanh nghiệp

Khi phát hiện vi phạm, các chủ thể có nhãn hiệu nổi tiếng sẽ cùng đội ngũ luật sư của họ sẽ hành động. Doanh nghiệp vi phạm thường sẽ phải đối mặt với quy trình xử lý như sau:

• Lập vi bằng & Giám định: Thừa phát lại sẽ bí mật ghi nhận nơi có dấu hiệu vi phạm để lập Vi bằng. Hồ sơ này được đưa đi giám định để chốt bằng chứng vi phạm.
• Thư cảnh báo: Doanh nghiệp sẽ nhận được thư cảnh báo yêu cầu ngừng bán, gỡ biển hiệu, xoá bài quảng cáo.
• Bị thanh tra đột xuất: Nếu phớt lờ cảnh báo, Quản lý thị trường hoặc Cảnh sát kinh tế sẽ kiểm tra, niêm phong kho hàng và tịch thu sản phẩm, máy móc nếu có hành vi vi phạm.
• Doanh nghiệp có thể bị kiện ra toà, buộc xin lỗi công khai và bồi thường thiệt hại.

Kết luận

Hành vi xâm phạm nhãn hiệu nổi tiếng đối diện với chế tài: Phạt tiền, tiêu huỷ toàn bộ hàng hoá, thu hồi tên miền, chưa kể bồi thường dân sự. Vì vậy sự độc quyền là tài sản vô hình đáng giá nhất của mọi doanh nghiệp. Trước khi chốt tên nhãn hiệu, doanh nghiệp cần thực hiện việc tra cứu để đảm bảo mình không trùng, tương tự với các nhãn hiệu nổi tiếng. Hãy đầu tư nghiêm túc cho bộ nhận diện độc bản của riêng mình.

Nếu Quý khách cần tra cứu, đánh giá khả năng đăng ký hoặc thực hiện thủ tục đăng ký nhãn hiệu, hãy liên hệ ngay với Monday VietNam để tư vấn phương án phù hợp.