Giám Định Sở Hữu Công Nghiệp Là Gì? Khi Nào Doanh Nghiệp Cần Thực Hiện?

Doanh nghiệp đã đăng ký bảo hộ nhãn hiệu nhưng phát hiện một nhãn hiệu có tên gọi, logo gần giống trên thị trường. Một sản phẩm có hình dáng tương tự kiểu dáng công nghiệp đã được bảo hộ. Hoặc một đối thủ đang sử dụng giải pháp kỹ thuật mà doanh nghiệp nghi ngờ thuộc phạm vi bảo hộ sáng chế của mình.

Trong những trường hợp này, câu hỏi thường được đặt ra là: Liệu quyền sở hữu công nghiệp có đang bị xâm phạm và doanh nghiệp cần căn cứ gì để bảo vệ quyền lợi?

Việc hai nhãn hiệu, sản phẩm hoặc giải pháp kỹ thuật có điểm tương đồng chưa đủ để kết luận có hành vi xâm phạm quyền. Doanh nghiệp cần xem xét phạm vi bảo hộ, đặc điểm đối tượng bị nghi ngờ xâm phạm và các điều kiện pháp lý liên quan.

Giám định sở hữu công nghiệp là một trong những công cụ chuyên môn có thể được sử dụng để làm rõ các vấn đề này, giúp doanh nghiệp có thêm cơ sở khi lựa chọn phương án xử lý.

Giám định sở hữu công nghiệp là gì?

Theo Điều 201 Luật Sở hữu trí tuệ, giám định về sở hữu trí tuệ là hoạt động sử dụng kiến thức, nghiệp vụ chuyên môn để đánh giá, kết luận những vấn đề liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ do tổ chức, cá nhân có đủ điều kiện thực hiện.

Giám định sở hữu công nghiệp là một lĩnh vực thuộc hoạt động giám định sở hữu trí tuệ, liên quan đến các đối tượng như nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế, chỉ dẫn địa lý và thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn.

Ví dụ: Công ty A sở hữu nhãn hiệu ABC đã được bảo hộ cho sản phẩm mỹ phẩm. Trên thị trường xuất hiện sản phẩm của Công ty B sử dụng dấu hiệu ABCE, có cách trình bày tương tự. Công ty A cho rằng sản phẩm của Công ty B đang xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu của mình.

Tuy nhiên, để đánh giá vấn đề, không thể chỉ căn cứ vào việc hai tên gọi giống nhau ở một số ký tự. Cần xem xét dấu hiệu được sử dụng, nhãn hiệu được bảo hộ, hàng hóa liên quan và các yếu tố chuyên môn khác.

Trong trường hợp phù hợp, giám định nhãn hiệu có thể hỗ trợ xác định dấu hiệu bị xem xét có chứa yếu tố xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu được bảo hộ hay không.

Điều quan trọng: Giám định giúp làm rõ vấn đề chuyên môn, nhưng không thay thế việc xác định hành vi xâm phạm quyền của cơ quan có thẩm quyền.

Giám định sở hữu công nghiệp được thực hiện đối với những đối tượng nào?

Tùy chuyên ngành, hoạt động giám định có thể phục vụ việc đánh giá các vấn đề khác nhau.

Giám định nhãn hiệu

Đánh giá các dấu hiệu liên quan đến nhãn hiệu được bảo hộ, đặc biệt khi có nghi ngờ về yếu tố xâm phạm quyền.

Ví dụ: Nhãn hiệu xuất hiện trên bao bì sản phẩm, biển hiệu cửa hàng hoặc hàng hóa của đơn vị khác có dấu hiệu gây nhầm lẫn với nhãn hiệu được bảo hộ.

Giám định kiểu dáng công nghiệp

Đánh giá các đặc điểm tạo dáng bên ngoài của sản phẩm trong mối liên hệ với kiểu dáng công nghiệp được bảo hộ.

Ví dụ: Doanh nghiệp đã được bảo hộ kiểu dáng của một mẫu chai, hộp đựng hoặc thiết bị nhưng phát hiện sản phẩm khác có hình dáng bên ngoài tương tự.

Giám định sáng chế, giải pháp hữu ích

Đánh giá các vấn đề kỹ thuật, đặc điểm của giải pháp đang được sử dụng và phạm vi bảo hộ của sáng chế hoặc giải pháp hữu ích.

Ví dụ: Doanh nghiệp nghi ngờ một sản phẩm trên thị trường sử dụng giải pháp kỹ thuật đã được bảo hộ của mình.

Khi nào doanh nghiệp nên thực hiện giám định sở hữu công nghiệp?

Không phải cứ phát hiện sản phẩm hoặc nhãn hiệu tương tự trên thị trường là doanh nghiệp cần thực hiện giám định ngay. Giám định thường đáng cân nhắc trong các trường hợp sau:

Trường hợp 1: Có dấu hiệu xâm phạm nhưng chưa đủ cơ sở đánh giá

Doanh nghiệp phát hiện nhãn hiệu hoặc sản phẩm của bên khác có nhiều điểm giống với đối tượng đang được bảo hộ. Tuy nhiên, việc xác định có yếu tố xâm phạm đòi hỏi đánh giá chuyên môn về dấu hiệu, đặc điểm sản phẩm hoặc giải pháp kỹ thuật. Khi đó, giám định có thể cung cấp thêm cơ sở chuyên môn để doanh nghiệp xác định hướng xử lý.

Trường hợp 2: Chuẩn bị yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý xâm phạm

Doanh nghiệp dự kiến yêu cầu xử lý một hành vi bị nghi ngờ xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Bên cạnh văn bằng bảo hộ và các chứng cứ liên quan, kết luận giám định có thể được sử dụng để hỗ trợ làm rõ những yếu tố chuyên môn của vụ việc.

Điều này đặc biệt đáng cân nhắc khi các dấu hiệu hoặc đối tượng liên quan có tính tương đồng nhưng việc xác định yếu tố xâm phạm không đơn giản.

Trường hợp 3: Có tranh chấp hoặc bị cáo buộc xâm phạm quyền

Giám định không chỉ phục vụ doanh nghiệp đang yêu cầu bảo vệ quyền. Doanh nghiệp bị bên khác cáo buộc sử dụng nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp hoặc giải pháp kỹ thuật xâm phạm quyền cũng có thể yêu cầu giám định để có thêm cơ sở chuyên môn phục vụ việc giải trình, thương lượng hoặc giải quyết tranh chấp.

Ví dụ: Công ty A bị Công ty B yêu cầu chấm dứt sử dụng nhãn hiệu vì cho rằng hai dấu hiệu tương tự gây nhầm lẫn. Trước khi chấp nhận yêu cầu hoặc đưa ra phương án giải quyết, Công ty A có thể xem xét việc giám định để đánh giá những vấn đề chuyên môn liên quan.

Trường hợp 4: Vụ việc có yếu tố kỹ thuật phức tạp

Đối với sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp, việc đối chiếu có thể đòi hỏi kiến thức chuyên sâu. Doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào sự giống nhau về hình ảnh hoặc nhận định chủ quan để kết luận có xâm phạm quyền. Giám định có thể giúp làm rõ các vấn đề chuyên môn mà doanh nghiệp cần xem xét trước khi thực hiện biện pháp pháp lý.

Giám định sở hữu công nghiệp có bắt buộc không?

Giám định không phải là thủ tục bắt buộc trong mọi vụ việc xử lý xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Doanh nghiệp có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý hành vi bị nghi ngờ xâm phạm khi có căn cứ về quyền và các tài liệu, chứng cứ phù hợp theo quy định. Tuy nhiên, tùy tính chất vụ việc, cơ quan có thẩm quyền có thể cần thêm kết quả đánh giá chuyên môn để xem xét, giải quyết. Vì vậy, trước khi quyết định giám định, doanh nghiệp nên xác định:

• Vấn đề chuyên môn nào đang cần làm rõ?
• Chứng cứ hiện có đã đủ để lựa chọn phương án xử lý hay chưa?
• Kết luận giám định dự kiến sẽ được sử dụng cho mục đích gì?
• Chi phí và thời gian giám định có phù hợp với mục tiêu giải quyết vụ việc không?

Giám định nên được lựa chọn vì có giá trị đối với vụ việc, không phải chỉ để bổ sung thêm một tài liệu vào hồ sơ.

Kết luận giám định có giá trị pháp lý như thế nào?

Theo khoản 5 Điều 201 Luật Sở hữu trí tuệ, được sửa đổi bởi Luật số 131/2025/QH15, kết luận giám định là một trong các nguồn chứng cứ để cơ quan có thẩm quyền xử lý, giải quyết vụ việc.

Pháp luật quy định rõ kết luận giám định không kết luận về hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc kết luận về vụ tranh chấp. Điều đó có nghĩa kết luận giám định có thể giúp xác định những vấn đề chuyên môn nhưng không tự động chứng minh rằng bên bị xem xét đã thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Ví dụ: Một kết luận giám định xác định dấu hiệu được sử dụng trên sản phẩm có yếu tố xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu được bảo hộ.

Việc xác định hành vi sử dụng dấu hiệu đó có cấu thành hành vi xâm phạm quyền hay không vẫn cần xem xét các điều kiện pháp lý khác, chẳng hạn chủ thể thực hiện, tính chất và phạm vi sử dụng, căn cứ sử dụng hợp pháp hoặc các trường hợp ngoại lệ theo quy định.

Đáng chú ý, từ ngày 01/3/2026, Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ quốc gia (VIPRI) đã thông báo điều chỉnh phạm vi đánh giá đối với giám định yếu tố xâm phạm quyền liên quan đến sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý.

Theo đó, VIPRI không còn thực hiện việc đánh giá tính hợp pháp của việc sử dụng đối tượng bị xem xét trong các nội dung giám định này như trước đây. Một số trường hợp chuyên biệt khác vẫn được thực hiện theo phạm vi được thông báo.

Việc xác định hành vi có xâm phạm quyền hay không tiếp tục thuộc trách nhiệm chứng minh của các bên liên quan và thẩm quyền giải quyết của cơ quan có thẩm quyền. Do đó, doanh nghiệp cần hiểu đúng phạm vi kết luận giám định để sử dụng kết quả phù hợp.

Ai có quyền yêu cầu giám định sở hữu công nghiệp?

Theo Điều 201 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, chủ thể quyền sở hữu trí tuệ và tổ chức, cá nhân khác có liên quan có quyền yêu cầu giám định để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Điều này có nghĩa việc yêu cầu giám định không chỉ dành cho chủ sở hữu nhãn hiệu, sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp. Doanh nghiệp đang bị cáo buộc xâm phạm quyền hoặc có quyền, lợi ích liên quan đến vụ việc cũng có thể xem xét yêu cầu giám định khi phù hợp.

Ngoài ra, cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có quyền yêu cầu giám định khi giải quyết vụ việc đang thụ lý. Người yêu cầu cần cung cấp tài liệu phù hợp với tư cách và nội dung yêu cầu của mình.

Chưa được cấp văn bằng bảo hộ có thể yêu cầu giám định không?

Đây là một trong những vấn đề doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý. Đối với nhãn hiệu thông thường, sáng chế và kiểu dáng công nghiệp, quyền sở hữu công nghiệp tại Việt Nam về nguyên tắc được xác lập trên cơ sở văn bằng bảo hộ hoặc căn cứ xác lập quyền được pháp luật công nhận.

Vì vậy, nếu doanh nghiệp mới nộp đơn đăng ký nhãn hiệu nhưng chưa được cấp văn bằng, không nên mặc nhiên cho rằng mình đã có quyền độc quyền đối với nhãn hiệu để yêu cầu xác định yếu tố xâm phạm quyền dựa trên đơn đó.

Tuy nhiên, một số quyền sở hữu công nghiệp như quyền đối với nhãn hiệu nổi tiếng, tên thương mại hoặc bí mật kinh doanh có cơ chế xác lập quyền khác với việc cấp văn bằng bảo hộ. Cần phân biệt giữa khả năng yêu cầu giám định một vấn đề chuyên môn và việc đã có đủ căn cứ chứng minh quyền sở hữu công nghiệp bị xâm phạm. Doanh nghiệp nên kiểm tra căn cứ xác lập quyền, phạm vi chuyên ngành giám định và khả năng tiếp nhận yêu cầu trước khi tiến hành.

Doanh nghiệp nên làm gì trước khi yêu cầu giám định?

Để tránh mất thời gian hoặc thực hiện giám định không đúng nhu cầu, doanh nghiệp nên tiến hành ba công việc.

Kiểm tra tình trạng và phạm vi quyền được bảo hộ

Xác định đối tượng liên quan đã được bảo hộ tại Việt Nam hay chưa, văn bằng còn hiệu lực không, phạm vi bảo hộ gồm những nội dung nào.

Thu thập và bảo toàn chứng cứ

Tùy vụ việc, doanh nghiệp có thể cần lưu giữ mẫu sản phẩm, bao bì, hình ảnh, thông tin bán hàng, nội dung quảng cáo, chứng từ giao dịch và các tài liệu liên quan. Đối với chứng cứ trên môi trường trực tuyến, cần chú ý ghi nhận nguồn, thời điểm và nội dung thể hiện.

Xác định mục đích và câu hỏi cần giám định

Doanh nghiệp cần làm rõ mình muốn đánh giá dấu hiệu nhãn hiệu, đặc điểm kiểu dáng hay một vấn đề kỹ thuật của sáng chế. Đây là cơ sở để lựa chọn tổ chức giám định phù hợp và tránh yêu cầu vượt quá phạm vi chuyên môn hoặc không giải quyết được vấn đề thực tế.

Sau khi có kết luận giám định, doanh nghiệp có thể làm gì?

Kết luận giám định cần được xem xét cùng các chứng cứ và điều kiện pháp lý của vụ việc. Nếu kết luận xác định có yếu tố xâm phạm, doanh nghiệp có thể cân nhắc sử dụng kết quả để:

• Hỗ trợ việc thương lượng hoặc yêu cầu bên liên quan chấm dứt hành vi bị nghi ngờ xâm phạm.
• Bổ sung hồ sơ yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm.
• Phục vụ việc xem xét phương án khởi kiện hoặc giải quyết tranh chấp theo quy định.

Ngược lại, nếu kết luận không xác định có yếu tố xâm phạm, doanh nghiệp cần xem xét phạm vi giám định, tài liệu đã sử dụng và các chứng cứ khác trước khi quyết định hướng xử lý. Trong trường hợp có căn cứ phù hợp, có thể cân nhắc việc giám định bổ sung, giám định lại hoặc sử dụng các biện pháp pháp lý khác.

Kết luận giám định không quyết định trước kết quả giải quyết vụ việc. Giá trị của kết luận phụ thuộc vào nội dung được giám định và sự phù hợp với các vấn đề cần chứng minh.

Giám định sở hữu công nghiệp được thực hiện ở đâu?

Giám định sở hữu công nghiệp được thực hiện bởi tổ chức, cá nhân đáp ứng điều kiện theo pháp luật và có chuyên ngành giám định phù hợp.

Doanh nghiệp có thể tìm hiểu các tổ chức giám định được công bố trên website của Cục Sở hữu trí tuệ, trong đó có Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ quốc gia (VIPRI) và Công ty TNHH Giám định Sở hữu trí tuệ Quang Minh.

Trước khi yêu cầu giám định, cần kiểm tra phạm vi chuyên ngành, điều kiện tiếp nhận, thành phần hồ sơ, chi phí và thời hạn xử lý của đơn vị được lựa chọn.

Doanh nghiệp cũng có thể sử dụng dịch vụ tư vấn và hỗ trợ giám định để được hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ, thực hiện thủ tục và theo dõi kết quả.

Monday Vietnam hỗ trợ doanh nghiệp trong hoạt động giám định sở hữu công nghiệp

Monday Vietnam cung cấp dịch vụ tư vấn và hỗ trợ giám định sở hữu công nghiệp dành cho doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân có nhu cầu đánh giá các vấn đề chuyên môn liên quan đến quyền SHCN.

Phạm vi hỗ trợ gồm kiểm tra thông tin quyền, đánh giá nhu cầu giám định, chuẩn bị hồ sơ, phối hợp thực hiện thủ tục với đơn vị giám định đủ điều kiện, theo dõi và bàn giao kết quả. Tùy nội dung vụ việc, Monday VietNam còn tư vấn các phương án bảo vệ quyền sau khi có kết luận giám định.

Nếu doanh nghiệp phát hiện nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp hoặc sáng chế có dấu hiệu bị xâm phạm, việc đánh giá hồ sơ từ sớm sẽ giúp xác định có cần thực hiện giám định hay không và nên lựa chọn phương án xử lý nào.

Dịch Vụ Giám Định Sở Hữu Công Nghiệp

Nhận báo phí chi tiết

Liên hệ tư vấn ngay