Quản Lý Thị Trường Xử Lý Hàng Giả, Hàng Xâm Phạm Quyền Sở Hữu Công Nghiệp Như Thế Nào?

Quản lý thị trường xử lý hàng giả như thế nào và doanh nghiệp có thể yêu cầu cơ quan này can thiệp trong những trường hợp nào? Đây là vấn đề được nhiều chủ sở hữu nhãn hiệu quan tâm khi phát hiện hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hoặc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đang được lưu thông trên thị trường.

Tuy nhiên, không phải mọi hành vi “hàng nhái”, “hàng giả” đều được xử lý theo cùng một cơ chế. Việc xác định đúng bản chất hành vi, phạm vi thẩm quyền của Quản lý thị trường và chuẩn bị đầy đủ chứng cứ ngay từ đầu sẽ quyết định đáng kể đến hiệu quả xử lý vụ việc.

Phát hiện cửa hàng bán hàng giả, doanh nghiệp nên làm gì?

Doanh nghiệp có thể gặp một trong các tình huống sau:

• Doanh nghiệp đã đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, nhưng phát hiện một cửa hàng đang bán sản phẩm gắn dấu hiệu giống hoặc trùng với thương hiệu của mình.
• Doanh nghiệp phát hiện một kho hàng đang lưu giữ số lượng lớn sản phẩm có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu.
• Một đối thủ đang kinh doanh sản phẩm có bao bì, kiểu dáng hoặc dấu hiệu có khả năng xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp của doanh nghiệp.

Trong những trường hợp này, một trong những câu hỏi đầu tiên thường được đặt ra là: Có thể yêu cầu Quản lý thị trường kiểm tra và xử lý hay không?

Câu trả lời là có thể, nếu hành vi thuộc phạm vi thẩm quyền xử lý của lực lượng Quản lý thị trường và doanh nghiệp cung cấp được các tài liệu, chứng cứ cần thiết. Tuy nhiên, trước khi gửi yêu cầu, doanh nghiệp cần xác định chính xác đang gặp hàng giả mạo nhãn hiệu hay một hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp khác. Đây không chỉ là vấn đề về cách gọi tên. Việc xác định đúng bản chất hành vi có thể ảnh hưởng trực tiếp đến căn cứ pháp lý, chứng cứ cần chuẩn bị và cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Quản lý thị trường xử lý hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp như thế nào?

Quản lý thị trường là lực lượng có vai trò quan trọng trong kiểm tra, kiểm soát và xử lý các hành vi vi phạm xảy ra trên thị trường nội địa.

Trong thực tế, Quản lý thị trường xử lý hàng giả chủ yếu thông qua hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường và xử lý các hành vi vi phạm được phát hiện tại cơ sở kinh doanh, kho hàng hoặc các địa điểm lưu thông hàng hóa.

Đây là lựa chọn đặc biệt phù hợp trong những trường hợp doanh nghiệp phát hiện:

• Hàng giả đang được bày bán tại cửa hàng;
• Hàng hóa giả mạo nhãn hiệu được trưng bày, kinh doanh;
• Kho hàng đang tàng trữ hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp;
• Hàng hóa vi phạm đang được vận chuyển, lưu thông trên thị trường;
• Cơ sở kinh doanh có dấu hiệu vi phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Nói cách khác, nếu vấn đề của doanh nghiệp là: “Phát hiện hàng hóa vi phạm đang nằm trong một cửa hàng/kho hàng/điểm kinh doanh tại Việt Nam và cần cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý” thì Quản lý thị trường là một trong những cơ quan đầu tiên doanh nghiệp nên xem xét.

Lưu ý: Có thể khái quát thành 4 dấu hiệu: Hàng hóa đang ở Việt Nam + có dấu hiệu xâm phạm + xác định được địa điểm/đối tượng vi phạm + có đủ tài liệu chứng minh quyền và hành vi vi phạm. Khi hội đủ các yếu tố này, Quản lý thị trường thường là một cơ chế đáng cân nhắc để xử lý nhanh hành vi vi phạm trên thị trường nội địa.

Ngược lại, nếu hàng hóa chưa được thông quan, vụ việc có dấu hiệu hình sự, hành vi chủ yếu xảy ra trên môi trường số hoặc đối tượng xâm phạm là sáng chế/kiểu dáng công nghiệp có tính kỹ thuật phức tạp, doanh nghiệp nên đánh giá thêm các cơ chế thực thi khác.

Thẩm quyền xử phạt của Quản lý thị trường có gì mới từ năm 2026?

Căn cứ Điều 18 Nghị định 99/2013/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Điều 6 Nghị định 186/2026/NĐ-CP, thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của lực lượng Quản lý thị trường được phân cấp theo từng chức danh. Mức phạt tối đa đối với cá nhân cụ thể như sau:

• Đội trưởng Đội Quản lý thị trường: 75 triệu đồng
• Chi cục trưởng/Trưởng phòng Nghiệp vụ: 125 triệu đồng
• Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước: 250 triệu đồng

Đối với tổ chức, mức phạt tiền được xác định theo nguyên tắc tại Điều 2, theo đó mức phạt đối với tổ chức bằng hai lần mức phạt đối với cá nhân.

Đồng thời, tùy theo chức danh, cơ quan có thẩm quyền còn có thể áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả như tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm, tước quyền sử dụng giấy phép, đình chỉ hoạt động kinh doanh hoặc các biện pháp khắc phục hậu quả khác.

Đây là những quy định linh hoạt và phù hợp với thực tiễn xử lý, bởi đôi khi, điểm doanh nghiệp quan tâm không chỉ là “phạt bao nhiêu tiền”, mà là cơ quan xử lý có thể áp dụng biện pháp gì đối với chính hàng hóa đang vi phạm.

Vì trong nhiều vụ việc, mục tiêu quan trọng nhất của doanh nghiệp không phải là khoản tiền phạt nộp vào ngân sách, mà là: ngăn chặn hàng giả tiếp tục lưu thông → thu giữ hàng hóa vi phạm → loại bỏ yếu tố vi phạm → bảo vệ thị trường của chính doanh nghiệp.

Yêu cầu Quản lý thị trường xử lý, doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

Theo cơ chế xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp, chủ thể quyền có thể gửi Đơn yêu cầu xử lý vi phạm đến cơ quan có thẩm quyền, kèm theo các tài liệu chứng minh quyền và chứng cứ về hành vi vi phạm. Về thực tiễn, doanh nghiệp nên chuẩn bị tối thiểu các nhóm tài liệu sau:

Thứ nhất, tài liệu chứng minh quyền

Ví dụ:

• Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu
• Bằng độc quyền sáng chế
• Bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp
• Giấy tờ chứng minh quyền đối với đối tượng sở hữu công nghiệp tương ứng

Thứ hai, tài liệu chứng minh hành vi vi phạm

Ví dụ:

• Hình ảnh, video về sản phẩm vi phạm
• Hình ảnh biển hiệu, cửa hàng, kho hàng
• Thông tin về địa chỉ kinh doanh
• Hóa đơn, chứng từ mua hàng
• Mẫu hàng hóa nghi ngờ vi phạm
• Thông tin về nguồn hàng
• Các tài liệu khác có liên quan

Thứ ba, tài liệu chuyên môn khi cần thiết

Đối với những vụ việc khó xác định yếu tố xâm phạm, doanh nghiệp có thể cần đến ý kiến chuyên môn hoặc kết luận giám định sở hữu công nghiệp.

Trong thực tiễn, kết luận giám định của Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ (VIPRI) có thể là một nguồn chứng cứ chuyên môn quan trọng để hỗ trợ việc xác định yếu tố xâm phạm. Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng kết luận giám định không phải là “quyết định xử phạt”. Cơ quan có thẩm quyền vẫn là chủ thể xem xét và quyết định việc xử lý theo quy định pháp luật.

Lưu ý: Trong thực tế xử lý xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, doanh nghiệp thường tập trung rất nhiều vào việc chứng minh: “Tôi là chủ sở hữu nhãn hiệu”. Điều này là cần thiết, nhưng chưa đủ. Một hồ sơ có khả năng được xử lý hiệu quả cần đồng thời trả lời được ít nhất 3 câu hỏi:

• Một là, doanh nghiệp có quyền gì? → Chứng minh bằng văn bằng bảo hộ hoặc tài liệu xác lập quyền hợp pháp.
• Hai là, đối tượng bị kiểm tra đang có hành vi gì? → Chứng minh bằng hàng mẫu, hình ảnh, video, thông tin giao dịch, địa điểm kinh doanh và các chứng cứ liên quan.
• Ba là, vì sao hành vi đó cấu thành yếu tố xâm phạm? → Đây là phần đòi hỏi phân tích pháp lý và chuyên môn sở hữu công nghiệp, đặc biệt đối với các vụ việc không phải hàng giả mạo nhãn hiệu theo nghĩa hẹp.

Do đó, trước khi gửi yêu cầu xử lý, doanh nghiệp nên thực hiện bước đánh giá hành vi và xây dựng bộ chứng cứ thay vì chỉ đơn giản là “làm đơn tố cáo hàng giả”.

Kết luận

Bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp không chỉ là việc “đăng ký nhãn hiệu” rồi chờ cơ quan nhà nước xử lý khi có vi phạm. Khi phát hiện hàng giả hoặc hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, doanh nghiệp cần đồng thời xác định 4 câu hỏi:

• Hành vi vi phạm là gì?
• Hàng hóa đang ở đâu?
• Mục tiêu xử lý là gì?
• Cơ quan nào có thẩm quyền và phù hợp nhất?

Đối với hàng hóa đang lưu thông trên thị trường nội địa, Quản lý thị trường xử lý hàng giả và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp thông qua hoạt động kiểm tra, kiểm soát và xử lý vi phạm tại cửa hàng, kho hàng hoặc điểm kinh doanh.

Tuy nhiên, hiệu quả xử lý không chỉ phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng cơ quan mà còn phụ thuộc vào cách xác định hành vi, xây dựng chứng cứ và chuẩn bị hồ sơ ngay từ đầu. Đúng hành vi – đúng cơ quan – đúng chứng cứ là ba yếu tố quyết định hiệu quả của quá trình thực thi quyền sở hữu công nghiệp.

Khi phát hiện hàng giả hoặc hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm, doanh nghiệp có thể liên hệ Monday VietNam để được đánh giá hành vi, chuẩn bị bộ chứng cứ và lựa chọn cơ quan xử lý phù hợp. Lộ trình làm việc rõ ràng, chi phí minh bạch, không phát sinh chi phí ẩn.