Hiện nay thủ tục hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp đòi hỏi tính chính xác tuyệt đối về mặt hình thức và tư cách chủ thể. Việc xác định sai tư cách chủ thể nộp đơn sở hữu công nghiệp là một trong những lỗi hình thức phổ biến dẫn đến việc bị từ chối chấp nhận đơn hợp lệ. Sự ra đời của Thông tư 10/2026/TT-BKHCN ngày 31/03/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ không đơn thuần là một đợt cập nhật về mặt biểu mẫu hành chính mà còn đánh dấu bước chuyển mình quan trọng, thống nhất tư duy định danh chủ thể giữa pháp luật SHTT và Bộ luật Dân sự.
1. Sự điều chỉnh lý luận về mối quan hệ giữa “Pháp nhân” và “Người đại diện”
Một trong những điểm khác biệt cốt lõi giữa hai văn bản nằm ở việc giải quyết câu hỏi: Hành vi của người đại diện theo pháp luật (ví dụ: Giám đốc công ty) khi nộp đơn là hành vi “đại diện cho một chủ thể khác” hay chính là hành vi “tự mình thực hiện” của tổ chức?
| Tư duy cũ (Thông tư 23/2023) | Tư duy mới (Thông tư 10/2026) |
| Tại Điểm a(ii) Khoản 1 Điều 4 Thông tư 23/2023, “người đại diện theo pháp luật của người nộp đơn” đối với tổ chức được xếp song song với các chủ thể khác (như tổ chức dịch vụ đại diện sở hữu công nghiệp) trong nhóm “Đại diện của người nộp đơn”. Cách tiếp cận này coi cá nhân người giám đốc và pháp nhân công ty là hai thực thể tách rời trong thủ tục hành chính. Do đó, trên tờ khai, hành vi của người giám đốc bị quy vào tư cách đại diện tổ chức thực hiện thủ tục. | Thông tư 10/2026 đã đưa quy định pháp luật về Sở hữu trí tuệ tiệm cận và đồng nhất với học thuyết về pháp nhân trong Bộ luật Dân sự. Theo Bộ luật Dân sự (BLDS), pháp nhân là một thực thể trừu tượng, thực hiện hành vi thông qua người đại diện theo pháp luật hoặc người thuộc tổ chức được người đại diện theo pháp luật của tổ chức uỷ quyền. Do đó, để tiệm cận hơn với BLDS, Khoản 5 Điều 6 Thông tư 10/2026 khẳng định: Khi người đại diện theo pháp luật hoặc người thuộc tổ chức được người đại diện theo pháp luật của tổ chức uỷ quyền thực hiện thủ tục, đó được định danh là “Tổ chức tự mình nộp đơn”. Lúc này, hành vi của giám đốc nhân danh công ty chính là hành vi của công ty. Nhóm “Đại diện hợp pháp” tại Khoản 3 lúc này được trả về đúng nghĩa đen của nó: là một pháp nhân hoặc tổ chức độc lập khác được thuê/giao phó (như Đại diện Sở hữu công nghiệp hoặc Chi nhánh/Văn phòng đại diện). |
2. Tái cấu trúc kỹ thuật lập quy và phân loại chủ thể
Sự thay đổi trong triết lý nhận diện pháp nhân kéo theo sự thay đổi về kỹ thuật phân loại chủ thể trong các văn bản quy phạm pháp luật:
- Tiêu chí phân loại: Nếu như Thông tư 23/2023 bị chi phối mạnh bởi yếu tố “hiện diện thương mại/quốc tịch” (chia theo nhóm có mặt tại Việt Nam và không có mặt tại Việt Nam), thì Thông tư 10/2026 lựa chọn tiêu chí “bản chất chủ thể” làm xương sống (Cá nhân tại Khoản 2 và Khoản 4; Tổ chức tại Khoản 3 và Khoản 5). Sự minh định này giúp loại bỏ sự chồng chéo, tạo ra một cấu trúc pháp lý logic rõ ràng hơn.
- Sự tinh gọn trong đối tượng đặc thù: Thông tư 10/2026 đã loại bỏ các quy định rườm rà về nhóm đại diện cho “kết quả nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước” khỏi điều khoản chung về hình thức nộp đơn. Quyền đăng ký đối với kết quả nhiệm vụ Khoa học và Công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước hiện nay được giao trực tiếp cho tổ chức chủ trì (trừ lĩnh vực quốc phòng, an ninh. Do đó, tư cách nộp đơn này được đưa về quy chế “Tổ chức tự mình thực hiện. Việc này giúp Điều 6 tập trung vào nguyên lý cốt lõi của giao dịch hành chính, thay vì bị pha loãng bởi các trường hợp đặc thù về nguồn vốn.
3. Hệ quả thực tiễn trong thao tác hành chính (Xử lý biểu mẫu)
Hệ quả tất yếu của sự thay đổi triết lý pháp lý là sự biến thiên trong cách khai báo các biểu mẫu (Tờ khai đăng ký).
- Với biểu mẫu cũ, việc tích chọn ô “Là người đại diện theo pháp luật của chủ đơn” (trong phần Đại diện) là thao tác bắt buộc để hợp thức hóa tư cách người ký.
- Với biểu mẫu mới, do sự thay đổi về định nghĩa, việc tổ chức thông qua giám đốc để ký tên là hành vi “Tự mình nộp đơn”. Việc này dẫn đến kết quả thực tiễn là Mục “Đại diện của người nộp đơn” trên tờ khai mới phải được để trống (nếu chủ đơn là công ty và không thuê đại diện Sở hữu công nghiệp). Nếu người nộp đơn vẫn áp dụng tư duy cũ (tìm kiếm ô đại diện pháp luật để tích) trên tờ khai mới không chỉ dẫn đến sai lệch biểu mẫu mà còn vi phạm bản chất pháp lý đã được Thông tư 10 tái định nghĩa.
Kết luận
Sự chuyển tiếp từ Thông tư 23/2023 sang Thông tư 10/2026 trong việc quy định cách thức nộp đơn và tư cách đại diện là một bước tiến quan trọng về mặt kỹ thuật lập pháp. Bằng việc tách bạch rõ ràng giữa khái niệm “Tổ chức tự mình thực hiện” và “Thông qua đại diện hợp pháp”, Thông tư mới đã giải quyết triệt để sự mâu thuẫn về mặt từ vựng pháp lý, đồng thời bảo đảm tính thống nhất với các nguyên tắc nền tảng của Luật Dân sự về tư cách pháp nhân. Điều này đòi hỏi những người hành nghề và các chủ thể nộp đơn phải cập nhật không chỉ quy trình thao tác, mà còn cả tư duy pháp lý đứng sau những thay đổi đó.
Liên hệ Monday VietNam ngay hôm nay để được tư vấn, rà soát hồ sơ và cập nhật những quy định pháp luật mới nhất, giúp doanh nghiệp chủ động bảo vệ tài sản trí tuệ và phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh ngày càng cạnh tranh.
Quý khách cần tư vấn về Sở hữu trí tuệ & Pháp lý cho doanh nghiệp?
Monday VietNam cung cấp giải pháp pháp lý toàn diện cho doanh nghiệp, từ bảo hộ tài sản trí tuệ, pháp lý quản trị nội bộ, pháp lý tuân thủ, lao động nhân sự và giải quyết tranh chấp...
📞 Hotline: 086 200 6070
📧 Email: mdvn@mondayvietnam.com
* Miễn trừ trách nhiệm: Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức và không làm phát sinh quan hệ tư vấn giữa người đọc và Monday VietNam. Do quy định pháp luật có thể thay đổi và việc áp dụng phụ thuộc vào từng trường hợp, doanh nghiệp nên liên hệ Monday VietNam để được tư vấn cụ thể.