Tháng 4/2026 đánh dấu nhiều chuyển biến quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam, đặc biệt ở lĩnh vực sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ. Trong bối cảnh đó, việc cập nhật bản tin pháp luật tháng 4 trở thành nhu cầu thiết yếu giúp doanh nghiệp nắm bắt kịp thời các quy định mới, chủ động thích ứng và giảm thiểu rủi ro pháp lý.
Trong bản tin pháp luật tháng 4, Monday VietNam sẽ tổng hợp những điểm nổi bật và phân tích dưới góc nhìn thực tiễn, giúp cá nhân và doanh nghiệp dễ dàng áp dụng vào hoạt động kinh doanh.
I. Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 (Luật số 131/2025/QH15)
Sau hành trình phát triển từ năm 2005 và qua các lần sửa đổi quan trọng (2009, 2019, 2022), hệ thống pháp luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) Việt Nam đã liên tục được hoàn thiện nhằm đảm bảo tương thích với thực tiễn kinh tế – xã hội trong nước cũng như các cam kết quốc tế thế hệ mới.
Ngày 10/12/205, Quốc hội thông qua Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 (Luật số 131/2025/QH15). Điểm nhấn mang tính thời đại của Luật số 131/2025/QH15 chính là việc Quốc hội đã chính thức luật hóa và làm rõ các nội dung cốt lõi liên quan đến Trí tuệ nhân tạo (AI) – một lĩnh vực chưa từng có tiền lệ trong các văn bản pháp quy trước đây, nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của các chủ thể sáng tạo trong kỷ nguyên số.
1. Chính thức luật hóa quyền SHTT liên quan đến Trí tuệ nhân tạo (AI)
Đây là bước đột phá lớn nhất trong lần sửa đổi này. Luật số 131/2025/QH15 bổ sung khoản 5 Điều 6 Luật SHTT 2005, mở đường cho việc:
- Xác lập quyền SHTT đối với các đối tượng được tạo ra có sự hỗ trợ của hệ thống AI.
- Giao Chính phủ quy định chi tiết quy trình và điều kiện xác lập quyền trong các trường hợp cụ thể này, đảm bảo tính minh bạch khi ranh giới giữa sáng tạo con người và máy móc đang dần thu hẹp.
2. Cơ chế mới về quản lý, khai thác quyền SHTT
Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 bổ sung Điều 8a, xác lập khung pháp lý trực tiếp cho việc quản lý và khai thác và thương mại hoá quyền SHTT:
- Trách nhiệm nội bộ: Chủ sở hữu có trách nhiệm quản trị nội bộ đối với các quyền SHTT mình nắm giữ.
- Giá trị giao dịch: Khẳng định quyền SHTT được sử dụng làm tài sản góp vốn, thế chấp, đầu tư và thực hiện các giao dịch thương mại khác.
- Chính sách khuyến khích: Nhà nước ưu tiên các hoạt động khai thác quyền SHTT để huy động vốn, tạo động lực phát triển kinh doanh.
3. Cải cách thủ tục hành chính trong đăng ký bảo hộ
Hệ thống các quy định từ Điều 89 đến Điều 119 được sửa đổi sâu rộng nhằm tối ưu hóa quy trình:
- Đẩy mạnh nộp đơn điện tử và rút ngắn đáng kể thời hạn thẩm định bằng cơ chế thẩm định nhanh;
- Công bố sớm đơn đăng ký nhãn hiệu và làm rõ quyền phản đối của bên thứ ba để hạn chế tranh chấp;
- Nâng cao yêu cầu về tính trung thực của người nộp đơn trong quá trình cung cấp thông tin.
4. Trách nhiệm pháp lý về quyền SHTT của doanh nghiệp trung gian và chủ quản nền tảng số
Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 đã định danh lại và mở rộng trách nhiệm của các bên trung gian tại Điều 198b:
- Định nghĩa rõ ràng: Doanh nghiệp trung gian được xác định là bên cung cấp phương tiện kỹ thuật, nền tảng số để người dùng đưa nội dung lên không gian mạng; và kết nối trực tuyến để tiếp cận, sử dụng nội dung trên không gian mạng.
- Nghĩa vụ bảo vệ: Chủ quản nền tảng số phải triển khai các biện pháp kỹ thuật và pháp lý (theo quy định pháp luật về SHTT, TMĐT, An ninh mạng) để bảo vệ quyền SHTT trên không gian mạng.
- Cơ chế phối hợp: Phải phối hợp với chủ thể quyền và cơ quan nhà nước khi có dấu hiệu vi phạm xảy ra trên nền tảng.
II. Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi 2025 (Luật số 115/2025/QH15)
Song hành với các quy định về SHTT, Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/4/2026, tập trung vào mục tiêu đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.
1. Định nghĩa và ưu tiên “Công nghệ xanh”
Lần đầu tiên khái niệm Công nghệ xanh được luật hóa thông qua điều luật mới, khoản 5a Điều 2 Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi 2025:
“5a. Công nghệ xanh là công nghệ nhằm sử dụng hiệu quả tài nguyên, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, thân thiện với môi trường, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững.”
2. Cơ chế Nhà nước mua và phổ biến công nghệ
Luật Chuyển giao công nghệ số sửa đổi 2025 bổ sung Điều 35a quy định về Nhà nước đóng vai trò chủ đạo trong việc điều tiết công nghệ phục vụ lợi ích công cộng:
- Mục tiêu mua lại: Ưu tiên công nghệ phục vụ quốc phòng, an ninh, giáo dục, y tế, bảo vệ môi trường, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh.
- Tiêu chuẩn lựa chọn: Công nghệ phải có giá trị sử dụng, phù hợp năng lực triển khai, quyền SHTT rõ ràng, và đảm bảo hiệu quả ngân sách.
- Hình thức phổ biến: Thực hiện miễn phí, ưu đãi hoặc cấp quyền sử dụng có điều kiện nhằm nâng cao năng lực cho tổ chức, doanh nghiệp nội địa.
3. Các chính sách trọng điểm về hoạt động chuyển giao công nghệ
Luật mới đặc biệt chú trọng đến việc kết nối công nghệ giữa các khu vực kinh tế, sửa đổi, bổ sung Điều 3 quy định về Chính sách của Nhà nước đối với hoạt động chuyển giao công nghệ:
- Định hướng ưu tiên và địa bàn chiến lược: Tập trung nguồn lực thúc đẩy CGCN đối với các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ xanh, sạch, các dự án trọng điểm quốc gia và quốc phòng, an ninh từ nước ngoài vào Việt Nam và chuyển giao trong nước. Đặc biệt, Nhà nước chú trọng đầu tư CGCN cho khu vực nông nghiệp, nông thôn và các địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn, vùng miền núi, hải đảo.
- Thúc đẩy nội lực và lan tỏa công nghệ: Đẩy mạnh dòng chảy công nghệ tiên tiến từ nước ngoài vào Việt Nam và ngược lại; chú trọng cơ chế lan tỏa công nghệ từ các doanh nghiệp FDI sang doanh nghiệp trong nước nhằm kích thích phong trào đổi mới sáng tạo.
- Nâng cao năng lực làm chủ công nghệ và hợp tác quốc tế: Khuyến khích tổ chức, cá nhân nước ngoài hỗ trợ tổ chức, cá nhân Việt Nam tiếp thu, làm chủ và đổi mới công nghệ. Hoạt động CGCN trong đầu tư nước ngoài phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
- Cơ chế ưu đãi và khuyến khích đầu tư: Áp dụng hệ thống chính sách ưu đãi đặc thù về thuế, đất đai, tín dụng cho các dự án có vốn đầu tư nước ngoài đi kèm các cam kết về CGCN, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo hoặc ứng dụng công nghệ tại Việt Nam.
Những thay đổi pháp lý từ tháng 4/2026 sẽ tạo ra một hành lang an toàn và hiện đại cho các doanh nghiệp công nghệ tại Việt Nam. Việc nắm vững các quy định về AI và trách nhiệm trên nền tảng số là yếu tố then chốt để doanh nghiệp bảo vệ tài sản trí tuệ trong giai đoạn tới.
